Bugün Türk dünyasında 50-55 milyon nüfusu ile Azerbaycan Türkleri, Türk nüfusunun yaklaşık %20’sini oluşturmaktadır. Anadolu’dan sonra en çok Türk’ün yaşadığı coğrafya Kuzey ve Güney Azerbaycan’dır.
Azerbaycan bir bölge adıdır, millet adı değildir. Tıpkı Anadolu gibi... Türkiye’de yaşayan insanlara Türk milleti denir, Anadolu milleti denmez. Azerbaycan da tıpkı Anadolu gibi bir bölgenin adı olup, Azerbaycan’da yaşayan milletin adı Azerbaycan Türkü’dür.
Azerbaycan Türkleri ne Acem ne de Azeri’dir. Azerbaycan Türkleri, Oğuz boyuna mensup öz be öz Türk olup, konuştukları dil de Türkçedir. “Azeri”, Rusların Türkleri ötekileştirmek ve ayrıştırmak için kullandıkları bir addır.
Türkler, Anadolu’ya gelmeden önce Azerbaycan ve İran coğrafyasında 10 devlet ve imparatorluk kurmuşlardır. Anadolu’ya Azerbaycan, İran, Suriye ve Irak üzerinden geldik. Selçuklular Anadolu’ya Kars ve Iğdır üzerinden gelmiş; Büyük Selçuklu Sultanı Alparslan, 1064 yılında Kars’taki Ani Kalesi’ni fethetmiş, ilk cami ve ilk ibadet burada gerçekleşmiştir. Melikşah ve Nizamülmülk de Iğdır’ı fethetmişlerdir.
Kayı boyuna mensup Süleyman Şah ilk olarak Iğdır’a gelmiş, Iğdır ilini kışlak olarak kullanmıştır. Bazı kaynaklarda, Osmanlı Devleti’ni kuran Osman Bey’in Iğdır’da doğduğu söylenmektedir. Süleyman Şah, Iğdır üzerinden batıya geçmiş, daha sonra Suriye’ye giderek orada vefat etmiştir. Süleyman Şah’ın ölümüyle oğulları ve boyu ikiye ayrılmış; bir kısmı Batı Anadolu’ya, bir kısmı ise Azerbaycan’a geri dönmüştür.
Azerbaycan Türklerinde Türklük şuuru yüksektir. Millî ve manevî bağları kuvvetlidir. Bu uğurda çok büyük bedeller ödemiş, Türklük şuur ve bilincini daima taze tutmuş, lokomotif görevi yapan Türk milletinin göz bebeği kahraman has evlatlarıdır.
Rufat GÜREL
Araştırmacı - Yazar