“Çırpınırdı Karadeniz” türküsünün hikâyesi, Birinci Dünya Savaşı’nın ilk yılına uzanıyor. Azerbaycanlı şair Ahmet Cevat’ın Osmanlı Devleti’nin savaşa girişinin ardından kaleme aldığı şiir, dört yıl sonra Azerbaycanlı besteci Üzeyir Hacıbeyli’nin bestesiyle türküye dönüştü.
Şiirde Karadeniz ve Hamidiye
“Yol ver Türk’ün bayrağına” adıyla da bilinen şiirde Ahmet Cevat, Karadeniz’i Türk bayrağını görünce dalgalanan bir deniz olarak betimledi. Şiirde Balkan Savaşları sırasında ün kazanan Osmanlı kruvazörü Hamidiye’ye de yer verdi. TRT Haber şiirin 15 Kasım 1914’te Gence’de yazıldığını aktarırken, Türkologiya dergisinde yayımlanan bir araştırma, kesin gün ve yer konusunda kaynakların farklılaştığını belirtiyor.
Bakü’ye uzanan hikâye
Nuri Paşa komutasındaki Kafkas İslam Ordusu, 15 Eylül 1918’de Bakü’ye girdi. Üzeyir Hacıbeyli de aynı yıl Ahmet Cevat’ın şiirini Kafkas İslam Ordusu’na ithafen besteledi. Böylece 1914’te savaşın ilk aylarında yazılan dizeler, 1918’de Azerbaycan’ın bağımsızlık mücadelesinin yaşandığı dönemde yeni bir anlam kazandı.
Aynı eser iki farklı adla anılıyor
Eserin ilk dizesi Azerbaycan Türkçesinde “Çırpınardın Karadeniz” biçimindeydi. Türkiye’de dilden dile aktarılırken ilk dize “Çırpınırdı Karadeniz”e dönüştü ve eser bu adla tanındı. İki söyleyiş arasındaki fark, şiirin Türkiye’ye ulaşırken geçirdiği değişimlerden biri.