Azerbaycan, Türkiye’nin sekiz sınır komşusundan birisi olup Azerbaycan’la aramızdaki Nahçıvan-Dilucu Sınır Kapısı 1992 yılında açılmıştır. Sekiz sınır komşumuz içinde aramızda en az sorun yaşadığımız, kardeşlik bağlarımızın en güçlü olduğu ülke Azerbaycan’dır.

Türkler Anadolu’ya Azerbaycan üzerinden geldiler. Azerbaycan coğrafyasında Türkler onlarca imparatorluk, devlet ve hanlık kurdular. Bugün 300 milyonluk Türk dünyasının %20’sini, yani 60 milyonunu Azerbaycan Türkleri oluşturmaktadır. Azerbaycan Türkleri bir devlet ve bir özerk cumhuriyet kurmuşlardır. Anadolu’dan sonra en çok Türkün yaşadığı ülke olan İran’da 40 milyon Azerbaycan Türkü yaşamaktadır. 3 milyon Azerbaycan Türkü ise Türkiye’de, başta Iğdır, Kars ve İstanbul olmak üzere birçok ilimizde yaşamaktadır.

Türkiye ile Azerbaycan arasındaki karşılıklı yatırımlar yaklaşık 40 milyar dolar olup bunun 21 milyar doları Azerbaycan’a aittir. Yıllık ticaret hacmimiz yaklaşık 6 milyar dolar olup Azerbaycan’dan yılda bir milyon turist ülkemize gelmektedir. Azerbaycan petrolü, Bakü-Tiflis-Ceyhan hattı ile Türkiye’ye gelmektedir. Bu hafta içinde Azerbaycan, Türkiye’den 500 milyon dolarlık silah alımı yaptı.

Azerbaycan ile Türkiye arasında eğitim konusunda da çok büyük bir dayanışma vardır. İki ülke arasında eğitim ve savunma alanlarında büyük bir iş birliği yürütülmekte, karşılıklı olarak öğrenciler ve askerler eğitim görmektedir.

Bugün en çok Türkün yaşadığı şehir Tebriz’dir. Burada duru, saf Türkçe konuşulmaktadır. Tebriz’in Traktör takımı, en çok Türk taraftarı olan Türk takımlarından biridir. Azerbaycan’ın spor ve sanattaki başarısı, Türkiye’ye olan sevgisi ve centilmenliği Türk düşmanlarını korkutmaktadır.

Doğu Anadolu Rus işgaline girdiğinde Azerbaycan’da büyük bağış kampanyaları başladı. Düğünler ve eğlenceler yapılmaz oldu. Azerbaycan’daki Kardeş Kömeği, işgal bölgesindeki kardeşlerine yardıma koştu. Binlerce öksüz ve sahipsiz çocuğa, yaşlıya sahip çıkıp yardım ettiler. Tonlarca gıda, ilaç ve giyecek yardımı yaptılar. Iğdır’da Ermenilere karşı direnen halk milislerine silah ve gıda yardımı sağladılar.

Erzurum işgal altındayken Gence milletvekili Seyidov ve arkadaşları Erzurum’a yardıma koştular. Tonlarca gıda, ilaç ve yiyecek yardımında bulundular; eğitim konusunda gönüllü olarak çalıştılar. Seyidov ve arkadaşlarını Ermeniler şehit ederek Tebriz Kapısı’na astılar. Bugün Seyidov’un adı Aziziye ilçesinde bir parka verilmiştir. Azerbaycan Türkleri, Balkan Savaşları’nda da hem maddi yardımlarla hem de gönüllüler aracılığıyla destek oldular.

Iğdırlı Hasan Onbaşı, 1917 yılında Osmanlı ordusu Kudüs’ten çekildiğinde Mescid-i Aksa’daki nöbetini terk etmeyerek 1982 yılındaki vefatına kadar kutsal topraklarda kalan, Kudüs’ün son nöbetçisi olarak bilinen Osmanlı askeridir. Iğdırlı Hasan Onbaşı, Iğdırlı olup Azerbaycan Türküdür.

Kurtuluş Savaşı’nda Azerbaycanlı gönüllüler, Çanakkale’de kardeşleri Mehmetçiklerle omuz omuza savaştılar. Azerbaycanlı 56 subay ve 1.200 askerden oluşan süvari birliği, Firudin Bey komutasında, silahlarıyla birlikte Kazım Karabekir Paşa komutasındaki Şark Ordusu’nda vatan savunmasına gönüllü olarak katıldı. Türkiye’nin 48 ülkede 172 şehitliği vardır. Azerbaycan, dokuz Türk şehitliğiyle ilk sıradadır. Kafkas İslam Ordusu Komutanı Nuri Paşa ve onun kahraman askerleri Azerbaycan’da çok sevilmekte ve büyük değer görmektedir.

Azerbaycan’ın kültür dünyamızdaki yeri de bir başkadır. “Laleler”, “Çırpınırdı Karadeniz”, “Hoş Gelişler Ola” ve “Haray Haray Men Türkem” gibi eserler, Azerbaycanlı kardeşlerimizin bize olan muhabbet ve duygularını yansıtmaktadır. Azerbaycan Cumhuriyeti’nin kurucusu Mehmet Emin Resulzade, Türkiye’de yaşamış ve 1955 yılında Ankara’da vefat etmiştir. Ankara Cebeci Asri Mezarlığı’nda yatmaktadır.

Savaş yıllarında Azerbaycan’daki Kardeş Kömeği, Türkiye’de yardıma koştu. Giyecek, yiyecek, gıda ve ilaç yardımları yaptılar. Kimsesiz yaşlılara ve çocuklara sahip çıktılar. Azerbaycanlı kardeşlerimiz, Malta’daki Türk tutuklular konusunda da İngiliz esirlerin serbest bırakılmasına karşı çıkmış, Malta’daki Türk esirler bırakılıncaya kadar bekleyeceklerini söylemişlerdir.

Kurtuluş Savaşı sırasında Mustafa Kemal Paşa’nın borç talebine, Azerbaycan lideri Neriman Nerimanov’un “Kardeş kardeşe borç vermez, elinden tutar” veya “Kardeşin kardeşe borcu olmaz, kardeş kardeşin elini tutar” sözüyle karşılık verdiği bilinmektedir. Azerbaycan, Kurtuluş Savaşı’nda bize petrol ürünleri, para ve altın vererek yardım etti.

Azerbaycan bugün Turan’ın ve Türk dünyasının öncüsü, lokomotifidir. Türkçülük ilk kez Azerbaycan’da başladı. Türk devletleri içinde her alanda bize en yakın ülke Azerbaycan’dır. Bugün Azerbaycan Türklerinin en çok yaşadığı ülke İran’dır. İran Cumhurbaşkanı Mesut Pezeşkiyan da Azerbaycan Türküdür. Azerbaycan üzülürse İran’daki Azerbaycan Türkleri de üzülür.

Azerbaycan, bizi bir buçuk asırlık Ermeni sorunundan da kurtardı. Bugün Ermeniler barışa yanaşıyorsa bu, 2020 yılında kazanılan 44 günlük zaferin eseridir.

Türkiye’de deprem, sel ve afette ilk koşup gelen Azerbaycan’dır. Büyük Önder Mustafa Kemal Atatürk, “Azerbaycan’ın sevinci sevincimiz, kederi kederimizdir” demiştir. Merhum Azerbaycan Cumhurbaşkanı Haydar Aliye, “ Türkiye, Azerbaycan bir millet iki devlettir.” demiştir. Azerbaycan’da her şehitlikte Türkiye ve Azerbaycan bayrakları yan yanadır. Azerbaycan ile Türkiye, karşılıklı olarak mükemmel askerî iş birliği yapmakta ve askerî tatbikatlar gerçekleştirmektedir.

Son günlerde Azerbaycan’a karşı birtakım art niyetli kişilerin çirkin söz ve yorumları hiç de hoş değildir. Onların korktuğu, Türkiye’nin doğusunda ve Kafkasya’da 60 milyonluk taze kanın, Türklüğün yükselen bayrağının ve sesinin gücüdür. Türkistan’a giden yol Azerbaycan’dan geçiyor. Zengezur Koridoru ve Kars-Tiflis-Bakü demiryolu onları korkutuyor.

Asıl dikkat edilmesi gereken husus; Azerbaycan-Türkiye stratejik ortaklığı, Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) içerisindeki askerî iş birliğinin gelişmesi, Avrupa-Anadolu- Kafkasya-Hazar Denizi-Türkistan bağlantısı ve Orta Koridor’un jeostratejik önemidir.
Dolayısıyla mesele yalnızca Gazze veya başörtüsü değildir. Esas mesele, bölgede değişen güvenlik mimarisi ve güç dengeleridir.

Türkiye ve Azerbaycan bir millet, iki devlettir. Biz Azerbaycan’a Can Azerbaycan diyoruz. Azerbaycan, Türk dünyasının öncüsü, lokomotifi ve göz bebeğidir. Bizim kardeşliğimiz, tarihin derinliklerinden gelen kan, can ve kader birliğidir.

Allah’ın izniyle bu dostluğa da hiç kimse halel getiremez. Tüm Turan ve Türk dünyasına, Azerbaycanlı kardeşlerimize selam olsun!

Yaşasın Türkiye-Azerbaycan kardeşliği!

Rufat GÜREL
Tarihçi - Yazar