
Hasan Kallimci Yazdı BOZKIR’IN ÇOLPAN’I
Çolpan’ın Türk Edebiyatında önemli bir yeri vardır. Çolpan bugünün Türkiye’sinde yaşasaydı saygıdeğer profesörlerimizden biri olabilirdi.
Çolpan, Özbekistan Türk’ü bir şairdir, yazardır, gazetecidir. Makaleleri, tiyatro eserleri, şiir kitapları, tercüme eserleri ve bir de romanı vardır. Adı Abdülhamit Süleyman idi, Çolpan takma adı. Andican’da 1893 yılında doğmuş, tutulduğu hapishanede 4 Ekim 1938’de Ruslar tarafından kurşuna dizilerek öldürülmüştür. Çolpan’ı, Özbek Türk’ü kızın ağzından yazdığı “MEN (Ben) ve BAŞKALAR” adlı şiiriyle tanımıştım.
İlk dörtlüğü şöyledir:
“Külgen (gülen) başkalardır yığlağan (ağlayan) menmen (benim)
Oynağan başkalar iňleğen menmen
Erk (hürriyet) erteklerini (hikâyelerini) eşitken başka
Kulluk koşuğını (şarkısını) tıňlağan (dinleyen) menmen
Bu şiir, şu iki mısra ile biter:
Erkin (özgür, hür) başkalardır kamalgan (hapsedilmiş) menmen
Hayvan katarında (vagonlarında) sanalgan (sayılan) menmen[1]
Bu şiir ile ilgili bir anım vardır. 1970-1971 ders yılında görev yaptığım Afyon’un (sonradan Eskişehir’e bağlandı) Gökçeyayla köyünde yaşayan Karaçay Türkleri, Kıpçak Türkçesiyle yukarıdaki şiirin kelimeleriyle konuşuyordu. Bir kış günü akşamı, köyün aksakallarından Ebubekir Hoca, evindeki bir toplantıya beni de davet etmişti. Söz bana düştüğünde bu şiiri söylemiştim. Ebubekir Hoca heyecanlanarak dizleri üstüne doğrulmuş ve bana şöyle demişti; “Hoca, sen bizdensin. Sen bilmesen bile ataların bilir!”
Bu uzun girişten sonra gelelim BOZKIR’IN ÇOLPANI”na… Kitap, Pamukkale Üniversitesi Çağdaş Türk Lehçeleri Bölümü’nde hazırlanmış; Yeşil Kayın Yayınları tarafından 2024 yılında yayımlanmıştır. Editörlüğünü, Bölüm Başkanı Prof. Dr. Nergis Biray yapmış, yayına Şuayıp Karakaş hazırlamıştır. Kitapta, Çolpan’ın on bir (11) hikâyesine yer verilmiştir. Hikâyelerden birini Nergis Biray diğerlerini öğrencileri Türkiye Türkçesine aktarmıştır.
Kitabı okuyunca bende, “Sanki bu hikâyeler bir eğitimcinin, öğretmenin elinden çıkmışa benziyor.” düşüncesi oluştu. Çolpan’ın o devrin imkânlarına göre iyi bir eğitim almış, ayrıca özel öğretmenler tarafından da yetiştirilmiş bir aydın olduğunu bildiğim için şu kanıya vardım: “Çolpan bugünün Türkiye’sinde yaşasaydı saygıdeğer profesörlerimizden biri olabilirdi.”
Çolpan’ın hikâyelerinde 1917 ihtilalinden sonra Türklerin ikinci, hatta üçühcü sınıf muamelesi görmeleri vardır. Kardeşlerimizde, okuyucunun gözlerini yaşartacak derecede yoksulluk vardır. Kardeşlerimizin inandıkları din hakkında bilgileri, şeyh tabir edilenlerin anlattıkları kadardır. Türk kültüründen uzaklaşmalar dikkatinizi çeker. Hepsinden önemlisi cehalet vardır.
Hikâyede dikkatimi çeken bir konu daha var, kişi adları. Bir hikâyenin yazarının takma adı Türkçe idi, Çolpan; bir de son hikâyenin kahramanlarından biri olan Toktaş… Diğerleri hep Arapça idi.
Yeşil Kayın Yayınları bu eseri yayımlamakla Çolpan’ın Türkiye’de tanınması açısından bir adım atmıştır.
Çolpan’ın Türk Edebiyatında önemli bir yeri vardır. O, Gaspıralı ve Zeki Velidi Togan ile yüz yüze görüşerek onlardan öğütler almış ve eserler vermiş bir büyüğümüzdür. Ruslar tarafından kurşuna dizilerek şehit edilmesinin sebebi de budur.
Çolpan’ın Şiirleri, Dr. Hüseyin Özbay, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü yayını, Ankara, 1994



HABERE YORUM KAT
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.