Dünyada yaklaşık 1750 çeşidi bulunan kayısı, yaş olarak tüketildiği gibi kurutularak da değerlendirilir. Bunun yanında dönerinden jölesine, marmelatından reçeline, kolonyasından sabununa kadar birçok alanda kullanılmaktadır.

Iğdır ilinde bulunan 67 bin hektarlık tarım alanının 4 bin 555 hektarında meyvecilik yapılmakta, bunun yaklaşık yüzde 80’ini kayısı üretimi oluşturmaktadır. Türkiye, dünya kayısı üretiminde birinci sırada yer alırken, Iğdır ise Türkiye üretiminin yaklaşık yüzde 4’ünü karşılayarak beşinci sırada bulunmaktadır.

Iğdır kayısısı daha çok sofralık özellik taşıdığından yaş olarak tüketilmektedir. Kalitesi ve lezzetiyle bir marka haline gelen Iğdır kayısısı, çoğu zaman Malatya kayısısından daha yüksek fiyatlarla alıcı bulmaktadır. Iğdır’da kayısı üretimi deniz seviyesinden 880 metre ile 1350 metre yükseklik arasındaki alanlarda yapılmaktadır.

Bölgede yetiştirilen başlıca kayısı çeşitleri Şalak, Teberze, Ağerik, Ordubat ve Ağcanabat’tır. İlk olarak Ağerik olgunlaşmakta, ardından sırasıyla Şalak, Teberze, Ordubat ve Ağcanabat hasada gelmektedir. Bu süreç mayıs ayının sonundan temmuz ayına kadar devam etmekte, hasat dönemi ise yaklaşık 10-15 gün sürmektedir.

Iğdır kayısısının yaklaşık yüzde 90’ını Şalak çeşidi oluşturmaktadır. Bu tür yalnızca Iğdır’da değil, Tuzluca ve Kars’ın Kağızman ilçesinde de yetiştirilmektedir. En yoğun üretim ise Iğdır Merkez, Tuzluca, Karakoyunlu ve Aralık ilçelerinde yapılmaktadır.

Teberze kayısısı ise oldukça tatlı bir çeşittir. Daha çok kurutularak tüketilen bu tür, Şalak kayısısından sonra hasat edilmektedir. Iğdır kayısısı yalnızca iç piyasada değil, yurt dışında da büyük ilgi görmektedir ve birçok ülkeye ihraç edilmektedir.

Ancak burada dikkat çekici bir durum bulunmaktadır. Iğdır’dan satın alınan bazı kayısıların yurt dışında farklı ambalajlarla piyasaya sürüldüğü ve zaman zaman “Made in Armenia” etiketiyle satışa sunulduğu bilinmektedir. Bu durum, Iğdır kayısısının uluslararası alanda hak ettiği şekilde tanıtılmasının ve marka değerinin korunmasının ne kadar önemli olduğunu göstermektedir.

Kayısı, sağlık açısından da son derece faydalı bir meyvedir. Vitamin ve mineral bakımından zengin olması nedeniyle hem taze hem de kuru olarak yoğun şekilde tüketilmektedir. Özellikle kurutulmuş kayısının dünya pazarlarında yüksek ekonomik değere sahip olduğu bilinmektedir.

Iğdır’a özgü bu değerli ürünün hem ülkemizde hem de uluslararası alanda daha güçlü bir şekilde tanıtılması gerekmektedir. Coğrafi işaret, markalaşma, modern ambalajlama ve etkili tanıtım çalışmaları sayesinde Iğdır kayısısı dünya pazarlarında hak ettiği yere ulaşabilir. Böylece hem üreticimiz daha fazla gelir elde edecek hem de Iğdır’ın adı Türkiye’de ve dünyada daha geniş kitleler tarafından tanınacaktır.

Kısacası, Iğdır kayısısı yalnızca bir meyve değil; bölgenin kültürel mirası, ekonomik gücü ve geleceğe uzanan en önemli değerlerinden biridir.

Rufat GÜREL  / Araştırmacı - Yazar