Gök Kümbet, Uryan Camii, Hasan Pakiz Camii, Seyit Necip Tekkesi, Fuzuli Mescidi, Kilciler Pazarı, Nakışlı Minare ve Camisi, Kerkük Redif Kışlası, Kapalı Çarşı (Kayseri), Altunköprü, Kırdar Hanı ve Çarşısı, Kerkük Kale Hanı, Kerkük (Aziziye) Kışlası, Mecidiye Sarayı, Sultan Sakı Yatırı, Dakuk Ulu Camii Minaresi, Hristiyan kilisesi iken çeşitli düzenlemelerden sonra camiye çevrilen Ulu Camii, Yahudi tapınağından yüzyıllar önce ”devşirilen” ve Türkmenlerce kutsal sayılan Danyal Peygamber Camii ve Minaresi, 16 gözlü Taşköprü gibi 60’tan fazla Türk tarihi eserine Kerkük’ün her noktasında rastlamak mümkün. Kerkük’ün her köşesi tarih ve medeniyet kokuyor. Kerkük’te yaşayan Türkmenlerin dışındaki milletlerin buna benzer acaba kaç tane tarihi eseri vardır? Şehrin temellerini oluşturan bu eserler, Türklerin Kerkük’te ne kadar izler bıraktığını gözler önüne seren misallerinden sadece bazılarıdır.

“Gök Kümbet 665 yıldır dimdik ayakta”

Kerkük kalesi’nin içinde bulunan Türk tarihi eserlerden biri olan Gök Kümbet, 1361 yılında Celayirliler döneminde (1340-1431), 820 metre kare alan ve 17 metre yüksekliğinde yapılmıştır. Kalenin içinde günümüze kadar ayakta kalabilen Türk mirasının bir şaheseridir. Celayirliler dönemine ait Gök Kümbet’in dış duvarlarıyla karşı karşıya geldiğimizde, üstündeki yazıttan da anlaşıldığı gibi kümbet 14. yüz yılda Selçuklu hanedanına mensup Buğday Hatun için yaptırılmıştır. Türk çadırından ilham alınarak yapılan Gök Kümbet iki katlı, sekiz köşelidir, kemer ve pencere süslemeleri yeşil renk ağırlıklı pişmiş topraktandır, bu sebepten dolayı Türkmenler Gök kümbet’in yanında yeşil kümbette derler. Türk eseri olan Gök Kümbet’in duvarları orijinal tuğlaların farklı biçimlerde dizilmesiyle zengin bir yüzey dekorasyonu gösterir ve renkli Türk  çini motifleri ile süslüdür.

2009 yılında Gök Kümbet’in onarımı adı altında herkesin hatırası ve hafızasında olan  sekizgen çatılı şaheser yapının doğal özelliklerini değiştirerek (Tahrip edilerek) hiç ilgisi ve benzeri olmayan bir yapıya dönüştürülür. 7 asırlık Gök Kümbet’in sekizgen olan orijinal çatısı yıkılıp yerine ne Selçuklular ne de Celayirlilerin hiçbir dönemine rastlanmayan şekilsiz bir yapı oluşturulur. Yürütülen ilkel çalışmalar sırasında Gök Kümbet’in gövdesini oluşturan tuğlalar ve duvarlarını süsleyen Türk çini motifleri kırılmış ve dökülmüştür. Yapılan tahribatlar tüm açıklığıyla ortada durmaktadır. 7 asırlık Gök Kümbet eski hali olan sekizgen yapısı  ile dururken ne oldu da bu mimari şaheserin yapısı değiştirildi (Tahrip edildi)?

Çalışmalar ilkel yöntem ve işin ehli olmayan kişiler (Ameleler) tarafından yürütüldü.  Türk, Arap ve yabancı kaynaklara göre Kerkük Kalesi’nde ilk Türk tarihi eser Gök Kümbet’in çatısı sekiz köşeli olarak tarif edilmektedir. Bu yeni ve şekilsiz yapı ne Selçuklular ne de Celayirlilerin hiçbir dönemine ait mimarı tarzına benzemiyor. Dünyanın neresinde görülmüştür 7 asırlık tarihi eser keyfi olarak kanun ve kurala uymadan yapısı değiştiriliyor. Amaç belli, Irak Türklerinin tarih, kültür, miras ve kimliğini yok etmek isteniyor.

Onarım ne demektir? tamirat, tamir, bir yontunun, bir yapının bozulmuş yerlerini yeniden yapma, ilk durumuna getirme, restore etme, yani onarım bir yapının şeklini değiştirmeden tamiridir. Ama gelin görün ki Gök Kümbet’e yapılan işlem onarım değildi,  tahribattı, yani orijinal şeklinin değiştilmesiydi.

“TİKA Başkanı Abdullah Eren, Gök Kümbet, tarihimizin en özgün eserlerinden biridir”

Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı (TİKA), Türk dünyasının önemli kültürel miras unsurlarından biri olan Kerkük Kalesi’nde bulunan Gök Kümbet’in, özgün mimari karakteri korunarak ve uluslararası restorasyon ilkelerine uygun şekilde restore edilmesi, proje kapsamında, zaman içerisinde yapıda meydana gelen çatlakların onarılması, taşıyıcı sistemin güçlendirilmesi ve yapısal bütünlüğünün yeniden sağlanması planlanıyor.  Gök Kümbet’in özgün mimari kimliğinin korunması, gelecek nesillere sağlıklı şekilde aktarılması ve Türk sanatının önemli bir örneği olarak yeniden görünürlük kazanması amaçlanıyor.

Ortak medeniyetimizin şanlı izlerini taşıyan bu eşsiz eserin göz göre göre yok olmasına asla seyirci kalamayacaklarını vurgulayan Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı (TİKA) Başkanı Abdullah Eren, atılan bu tarihi adımı şu güçlü sözlerle duyurdu: “Gök Kümbet’in aslına ve tarihi dokusuna uygun şekilde restore edilmesi için gerekli çalışmaları başlattık.”

TİKA Başkanı Abdullah Eren, yaptığı açıklamada, "Gök Kümbet, tarihimizin en özgün eserlerinden birdir. Burada yüzyılların hafızası, ortak tarihimiz ve medeniyetimizin izleri yaşamaktadır. Bu kalenin içinde 1361 yılında inşa edilen Gök Kümbet de Selçuklu mirasının önemli eserlerinden biridir. Bugün doğal şartların yanı sıra ihmal ve bakımsızlık sebebiyle tehlike altında olması hepimiz için büyük bir üzüntüdür. Bu eserlerin gözümüzün önünde yok olmasına asla seyirci kalamayız. Amacımız yalnızca yıkılmak üzere olan bir yapıyı onarmak değil; Gök Kümbet’i yeniden Kerkük’ün kültürel hayatının önemli bir parçası haline getirmektir. Gök Kümbet’i yeniden ayağa kaldırmak, geçmişimize gösterdiğimiz saygının bir göstergesi olacaktır. " ifadelerini kullandı.

Kerkük Kalesi’nin kalbinde yükselen 7 asırlık tarihi şaheser Gök Kümbet, asırlardır şehrin Türk kimliğine tanıklık ediyor. Türk mimarisinin izlerini taşıyan bu tarihi yapı; Kerkük’ün yalnızca taşlara işlenmiş geçmişini değil, yaşatılan kültürel hafızasını da günümüze ulaştırıyor.

Irak Türkmen Gazeteciler Cemiyeti Dış İlişkiler Sorumlusu Dr. Kürşat Çavuşoğlu