Devletin Vakarı,Cehaletin Karnavalı!
Nasreddin Hoca'ya atfedilen eski bir söz vardır: “Ölme eşeğim ölme, yoncalar bitsin, ye de öl.” Zavallı hayvan açtır. Önünde yiyecek yoktur. Hoca ise baharı beklemesini öğütler. Yoncalar yetişecek, eşek karnını doyuracaktır. Hayvanın o güne kadar nasıl yaşayacağı ise meçhuldür.
Anadolu insanı, asırlar önce insan tabiatının ne büyük bir zaafını teşhis etmiş!
Bir de Almanya'da çalışan Türk işçileri üzerinden anlatılan eski bir nükte vardır. Adamın biri, “Tövbe edeceğim ama şu son Faşing'e de katılayım” der. Faşing, Almanya'nın geleneksel karnaval eğlencesidir. Adam yanlışından dönecektir, elbette! Fakat önce son bir eğlence, son bir fırsat, son bir heves...
İki hikâyenin ortak noktası, insanın kendisini kandırma konusundaki olağanüstü becerisidir. Birinde açlık geleceğe erteleniyor, diğerinde vicdan bugünün hevesine yeniliyor.
Meğer bazı insanların ilkeleri gelecek zaman kipinde, menfaatleri ise daima şimdiki zamandaymış!
Bugün de önümüze uzun açıklamalar konuluyor. Elli maddelik değerlendirmeler, sayfalar dolusu izahlar, tarihî sorumluluk üzerine gösterişli cümleler... Devletten, milletten, kardeşlikten ve huzurdan söz ediliyor.
Elbette bunlar kıymetli kavramlardır. Fakat kavramların kıymeti, onları kullananların tutarlılığını kendiliğinden garanti etmez.
Değil elli, beş yüz madde yayımlasanız da bu milletin hafızasını tek bir maddeyle yürürlükten kaldıramazsınız!
Çünkü tarih yalnızca söylenenleri değil, yapılanları da kaydeder. Dün savunulan ilkelerle bugün benimsenen yöntemler arasında farklılık bulunabilir. Bunun makul gerekçeleri de olabilir. Ancak gerekçeleri açıklamak yerine geçmişi yok saymak, toplumun aklına ve hafızasına haksızlıktır.
İşte burada psikolojinin kapısını çalmak gerekiyor.
Princeton Üniversitesi'nde görev yapan psikolog Ziva Kunda, 1990 yılında yayımladığı The Case for Motivated Reasoning adlı çalışmasında insanların ulaşmak istedikleri sonuçlardan etkilenerek kanıtları nasıl seçici biçimde değerlendirebildiklerini inceledi.
Buna güdülenmiş akıl yürütme deniyor.
İnsan bazen gerçeği öğrenmek için değil, doğru olduğuna inanmak istediği sonucu savunmak için düşünür. İşine gelen bilgiyi büyütür, çelişen bilgiyi küçültür. Sonunda düşüncesini gerçeklere göre değiştirmek yerine, gerçekleri kendi düşüncesine uygun yorumlamaya başlar.
Bu psikolojik mekanizma herhangi bir kişi hakkında kesin hüküm vermemizi sağlamaz. Fakat kamu hayatında karşımıza çıkan bir tehlikeyi anlamamıza yardımcı olur.
Hakikati aramak yerine haklı görünmeyi amaçlayan bir zihniyet, kendi çelişkisini bile büyük bir başarı hikâyesine dönüştürebilir.
Cehaletin en tehlikeli biçimi budur. Bilmemek değil, bilmediğini kabul etmemektir. Yanılmak değil, yanılgısını tartışılmaz hakikat saymaktır. Hele devlet meselelerinde kişisel kanaatleri değişmez birer ilke gibi sunmak, ciddi bir sorumluluk sorunudur.
15 Ekim 1927'ye gidelim.
Gazi Mustafa Kemal Atatürk, Cumhuriyet Halk Fırkası'nın İkinci Büyük Kurultayı'nda Nutuk'u okumaya başlıyor. Altı gün boyunca Millî Mücadele'nin siyasi ve askerî gelişmelerini anlatıyor. Fakat yalnızca konuşmuyor; yazışmaları, kararları, anlaşmazlıkları ve belgeleri de ortaya koyuyor.
Nutuk, elbette tarihçinin eleştirel yöntemle değerlendirmesi gereken bir tarihsel kaynaktır. Bununla birlikte önemli bir devlet ciddiyeti örneği sunar: Büyük iddialar, gerekçeleri ve belgeleriyle ortaya konulmalıdır.
Bugün de ihtiyaç duyulan budur.
Güzel sözlerden önce sorumluluk, büyük vaatlerden önce güvenilirlik, tarihî sıfatlardan önce somut sonuç!
Devlet adamlığı, geçmişte söylenenleri unutturmak değil; bugün alınan kararların hesabını verebilmektir.
Türkiye Cumhuriyeti, günlük siyasi hesapların üzerinde yükselen bir devlet düzenidir. Onun meşruiyeti, herhangi bir şahsın itibarıyla sınırlı değildir. Anayasa'nın altıncı maddesi, egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğunu açıkça hükme bağlamıştır.
Bu nedenle devletin büyüklüğünü kişilerin büyüklüğüyle karıştırmak, devlet fikrinin özünü anlamamaktır.
Vatan, üzerinde her yeni beklenti için hesap yapılacak sahipsiz bir arazi değildir. Ay yıldızlı al bayrak, değişen siyasi rüzgârlara göre anlamı yeniden biçimlendirilecek bir süs değildir. Milletin iradesi de herhangi bir makamın şahsi tasarrufuna bırakılacak bir emanet değildir.
Türk devleti, kimsenin siyasi ömrünü uzatmak için kurulmuş geçici bir teşkilat değildir.
Bu devletin arkasında Millî Mücadele vardır. Cumhuriyet'in kuruluş iradesi, bağımsızlık uğruna ödenen bedeller, hukuk düzeni ve milletin ortak geleceği vardır.
Devlet gerektiğinde konuşur. Gerektiğinde müzakere eder. Huzurun, güvenliğin ve toplumsal dayanışmanın güçlenmesi için meşru bütün yolları değerlendirir.
Ancak devletin merhameti zaaf, sabrı sınırsız tahammül, sağduyusu da ilkelerinden vazgeçme mecburiyeti olarak yorumlanamaz.
Barışın kıymetini bu milletten daha iyi kim bilebilir? Evladını toprağa veren annelerin, görev başında canını feda edenlerin, yıllarca korkuyla yaşayan insanların acılarını hangi gösterişli cümle hafifletebilir?
O hâlde huzuru savunurken adaleti, kardeşliği savunurken hukuk düzenini, geleceği konuşurken geçmişin sorumluluklarını göz ardı etmemek gerekir.
Çünkü bu milletin acıları bir konuşmanın giriş paragrafı, şehitlerinin hatırası da siyasi metinlerin dipnotu değildir!
Asıl devlet ciddiyeti burada başlar.
Kamu sorumluluğu, sözüne sadık kalmayı ve gerektiğinde kendi yanlışını düzeltebilmeyi gerektirir. Bir kararın isabetini sorgulamak devletin karşısında durmak değildir. Tam tersine, devletin kişisel kanaatlerin üzerinde bulunduğunu kabul etmektir.
Fakat zaman zaman öyle bir söylemle karşılaşıyoruz ki her yeni açıklama tarihî, her görüşme dönüm noktası, her değerlendirme büyük bir keşif olarak sunuluyor.
İnsan şaşırıyor!
Tarih bu kadar kolay yazılıyorsa tarihçilerin yıllarca arşivlerde ne aradığını merak etmemek mümkün değil.
Oysa tarih, konuşmaların başına eklenen sıfatlarla değil, kararların sonuçlarıyla yazılır. Bir düşüncenin değerini de onu savunanın unvanı değil, deliller karşısındaki dayanıklılığı belirler.
Türk milletinin devletine bağlılığını, eleştirel düşünceden vazgeçmesi olarak yorumlamak büyük bir yanılgıdır. Çünkü bu millet yalnızca alkışlamayı değil, gerektiğinde hesap sormayı da bilir.
Devleti sevmek başka, devletin adını kullanarak her sözü tartışılmaz hâle getirmek başkadır.
Bu ayrımı bilmeyenlerin devlet terbiyesi üzerine ne kadar uzun konuştuğunun önemi yoktur.
Şimdi gelelim Nasreddin Hoca'nın eşeğine...
Zavallı hayvanın tek beklentisi biraz yoncaydı. Ne uzun açıklamalar istiyordu ne de tarihe geçecek kararlar alınmasını bekliyordu.
Fakat bugünün dünyasında yaşasaydı işi hayli zor olabilirdi.
Önce yoncanın yetişme şartları incelenir, ardından yemliğin mevcut durumu değerlendirilir, baharın gelişine ilişkin kapsamlı bir iyimserlik raporu hazırlanırdı.
Eşeğe de büyük bir ciddiyetle sabır tavsiye edilirdi.
Raporun son maddesinde muhtemelen şöyle yazardı:
“Yoncanın yetişmesi hususunda kararlılık tamdır. Ancak içinde bulunulan hassas şartlar nedeniyle eşeğin açlığını bir müddet daha anlayışla karşılaması beklenmektedir!”
Zavallı hayvan ne yapsın?
Raporu mu yesin, baharı mı beklesin?
Bir de Almanya'daki Faşing hikâyesinin kahramanı vardı.
Adam hiç değilse son bir eğlenceye katıldıktan sonra tövbe edeceğini söylüyordu. Bugün yaşasaydı belki tövbenin tarihini açıklamak yerine eğlencenin niçin uzatılması gerektiğine dair kapsamlı bir değerlendirme hazırlardı.
İlk madde: Niyetimiz samimidir.
İkinci madde: Şartlar hassastır.
Üçüncü madde: Eğlencenin sona ermesi için uygun ortam beklenmelidir.
Son madde: Gelecek yılki Faşing'e katılım, önceki beyanlarımızla çelişmemektedir!
İnsanın gülesi geliyor.
Yanlışını düzeltmek için bir cümlelik irade gösteremeyen insanın, yanlışını açıklamak için yüzlerce cümle kurabilmesi gerçekten üzerinde düşünülmesi gereken bir maharettir!
Fakat unutulan küçük bir ayrıntı var.
Türkiye Cumhuriyeti bir karnaval çadırı değildir. Ay yıldızlı al bayrak sahne perdesi, vatan toprağı da kimsenin şahsi çiftliği değildir.
Bu milletin egemenliği, herhangi bir beklentinin karşılığı olarak dağıtılacak bir imtiyaz değil, Cumhuriyet'in anayasal temelidir.
Makamlar gelir geçer. Siyasi hesaplar değişir. Kimi nutuklar unutulur, kimi iddialar belgelerin karşısında anlamını kaybeder. Fakat devletin hukuku ve milletin bağımsızlığı bütün bunlardan büyüktür.
Nasreddin Hoca'nın eşeğine de haksızlık etmeyelim. Hayvanın açlığı midesindeydi. Bazı insanların doymak bilmeyen tarafı ise ne yazık ki beklentileridir!
Hoca'nın eşeği yoncayı yiyince doyacaktı. Faşing müdaviminin eğlencesi bitince tövbe etme fırsatı doğacaktı.
Peki, açıklamalarla sorumluluk arasındaki mesafe ne zaman kapanacak?
Bu sorunun cevabını bulmak için yeni bir maddeye değil, söylenen sözün arkasında duracak bir iradeye ihtiyaç var.
Çünkü devlet terbiyesinde söz, yalnızca ağızdan çıkan ses değildir. Bir karakterin, bir sorumluluğun ve gerektiğinde ödenecek bedelin taahhüdüdür.
Değil elli, beş yüz madde yazın. İsterseniz her maddeye ayrı bir bahar müjdesi ekleyin!
Ama baharın geleceğini ilan etmekle yoncanın yetişmesini birbirine karıştırmayın.
Nasreddin Hoca'nın eşeği hiç değilse aç olduğunu biliyordu. Asıl düşündürücü olan, insanın kendisini tok göstermek için koca bir yemlik dolusu gerekçe üretmesidir!
Tam burada, yıllar önce başka bir hadise üzerine kaleme aldığı yazısında hakikatin üzerinin sonsuza kadar örtülemeyeceğini hatırlatan kıymetli büyüğüm, Emekli Jandarma Kurmay Albay Mustafa Önsel Komutanımın sözünü anmadan geçemeyeceğim.
Ne demişti ağabeyim, Komutanım Mustafa Önsel?
“Gerçeği siz de, ben de biliyoruz. Gerçeğin açığa çıkmaması mümkün değil.”


YAZIYA YORUM KAT
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.