Tarihin garip bir huyu vardır. Bazı siyasi hesaplar tarihe gömülür ama onları yeniden gündeme taşımak isteyenler eksik olmaz. Eski haritaların tozu silinir, tabelalar değiştirilir, dünün siyasi tasarıları bugünün bildirgeleriyle yeniden dolaşıma sokulur. Sonra da bütün bunlar yepyeni bir keşifmiş gibi anlatılır.

7 Kasım 2026'da Diyarbakır'da 170 kişinin katıldığı bir konferans düzenlendi. 51 kişilik Meclis seçildi. İki gün sonra HEVBENDÎ, yani Kürdistan Ulusal İttifakı'nın kuruluşu bir otelde kamuoyuna açıklandı. Bildirgede Kürtler ayrı bir millet, Kürdistan bu milletin ülkesi olarak tanımlandı; siyasi statü ve egemenlik talep edildi.

Önce isme bakalım.

HEVBENDÎ!

Kurmancîde hev birliktelik ve karşılıklılık anlamı taşır; bend ise bağ köküyle ilişkilidir. Hevbendî, ittifak ve bağlaşma demektir.

Ne kadar anlamlı bir kelime!

Fakat insan sormadan edemiyor: Türk'üyle Kürt'üyle Türkiye Cumhuriyeti'nin ortak vatandaşlık çatısı altında kenetlenmek varken neden ayrı bir ulusal egemenlik arayışı?

Birlikten söz edip ortak egemenliği tartışmaya açmak, üzerinde düşünülmesi gereken siyasi bir çelişkidir.

Tarihin sayfalarını çevirelim.

Yıl 1918.

Osmanlı Devleti Mondros Mütarekesi'ni imzalamış. Anadolu'nun geleceği galip devletlerin masalarında tartışılıyor. İstanbul'da Kürdistan Teâlî Cemiyeti kuruluyor. Cemiyetin bazı yöneticileri İngiliz makamlarıyla temas ederek İngiliz himayesinde özerklik arayışına yöneliyor.

Kendi kaderini tayin etmek için başka bir devletin himayesini aramak!

Ardından 1920'de Sevr Antlaşması geliyor. Kürt bölgeleri için özerklik ve belirli şartlarla bağımsızlık öngörülüyor. Üstelik bu düzenlemelerin hazırlanmasında İngiltere, Fransa ve İtalya temsilcilerine görev veriliyor.

Fakat Anadolu'da hesaba katılmayan bir irade yükseliyor: Mustafa Kemal Paşa'nın önderliğindeki Millî Mücadele!

Peki, o dönemin siyasi cemiyetlerinin akıbeti ne oldu?

Kürdistan Teâlî Cemiyeti, Millî Mücadele yıllarında siyasi etkinliğini kaybetti. Başkanı Seyit Abdülkadir, 1925'te Şeyh Sait Ayaklanması'yla bağlantılı olduğu suçlamasıyla İstiklâl Mahkemesinde yargılandı ve idam edildi. Dönemin bu yargılamaları tarihsel ve hukuki bakımdan ayrıca değerlendirilmelidir.

Bir başka örnek: İngiliz Muhibleri Cemiyeti!

Sait Molla öncülüğündeki bu cemiyet, İngiliz himayesini kurtuluş yolu olarak görüyordu. Millî Mücadele'ye karşı faaliyet yürüttü. Ancak bağımsızlık hareketi güçlendikçe siyasi etkisini yitirdi; yöneticilerinden Sait Molla yurt dışına çıktı.

Bir tarafta yabancı himayesinden medet uman siyasi çevreler, diğer tarafta bağımsızlığı için mücadele eden bir millet!

Tarih, kimin hangi tercihte bulunduğunu kaydetti.

17 Mart 1921. Türkiye Büyük Millet Meclisi.

Aralarında Kürt aşiret reisleri ve ileri gelenlerinin bulunduğu temsilcilerin telgrafı okunuyor:

“Kürtlerin mukadderatı Türkün mukadderatiyle tevemdir.”

Yani kaderimiz birdir!

Bu belge bütün Kürtlerin aynı görüşte olduğunu göstermez. Fakat Millî Mücadele'nin ortak vatan iradesine katılan Kürtlerin tarih sahnesindeki yerini açıkça ortaya koyar.

Cumhuriyet, işte bu müşterek mücadelenin eseridir. Bağımsızlık, yabancı devletlerin lütfuyla değil, milletin fedakârlığıyla kazanılmıştır.

Bugünün HEVBENDÎ'siyle 1918'in cemiyetleri arasında kanıtlanmış bir örgütsel devamlılık veya aynı dış bağlantıların varlığı söz konusu değildir. Ancak ayrı millet, ayrı ülke ve siyasi statü düşünceleri bakımından dikkat çekici benzerlikler bulunuyor.

Arada unutulmaması gereken büyük bir fark da var: O gün parçalanmakta olan bir imparatorluk vardı. Bugün ise bağımsız Türkiye Cumhuriyeti var!

Şimdi bazılarına bir başka tarihî metni hatırlatmak gerekiyor.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası!

3. madde: Türkiye Devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür. Dili Türkçedir.

6. madde: Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir. Egemenliğin kullanılması hiçbir kişiye, zümreye veya sınıfa bırakılamaz.

10. madde: Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayrım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.

66. madde: Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türktür.

Burada özellikle duralım.

Anayasa, vatandaşlığı etnik kökene değil, devletle kurulan hukuki bağa dayandırıyor. Türk, Kürt, Çerkes, Laz, Arap veya başka bir kökenden olmak, kimseyi diğerinden üstün ya da aşağı kılmıyor.

Herkes kanun önünde eşittir. Cumhuriyet'in ortak vatandaşlık hukukunda kimsenin soyu diğerine üstünlük sağlamaz.

Elbette bu eşitliğin yalnızca Anayasa'da yazması yetmez; devletin görevi onu hayatın her alanında gerçekleştirmektir. Dilini konuşmak, kültürünü yaşatmak ve kimliğini korumak temel haklar kapsamındadır. Ancak ortak vatanın egemenliğini etnik temelde yeniden tanımlamak, bunlardan farklı bir siyasi meseledir.

Madem mesele birlik, eşitlik ve kardeşlik; o hâlde aynı Cumhuriyet'in çatısı altında vatandaşlık hukukunu güçlendirmek, adaleti herkese ulaştırmak ve ortak geleceği birlikte inşa etmek neden esas alınmıyor?

Bu vatanın bir karış toprağı bile herhangi bir siyasi ittifakın kendi tasarrufuna bırakılacak mülkü değildir. Milletin ortak geleceği, bir konferans salonunda alınacak kararlarla belirlenemez.

Gelelim işin ironik tarafına...

Bir asır önce cemiyetler kuruluyor, nizamnameler hazırlanıyor, yabancı başkentlerde siyasi destek aranıyordu. Bugün ittifaklar kuruluyor, programlar kabul ediliyor, Meclis seçiliyor.

Aradan yüz yılı aşkın zaman geçmiş. Sevr hükümsüz kalmış. İngiliz Muhibleri Cemiyeti tarihe karışmış. Millî Mücadele kazanılmış, Cumhuriyet kurulmuş.

Ama belli ki bazı siyasi heveslerin tarih dersinde devamsızlığı hiç bitmemiş!

Beyler, istediğiniz kadar konferans düzenleyin, bildiri yayımlayın, kendi aranızda Meclis seçin. Demokratik siyasetin sınırları içinde bunlar elbette mümkündür.

Fakat 51 kişilik bir Meclis seçince bütün milletin egemenliği üzerinde hak sahibi olduğunuzu ilan edemezsiniz!

Bir de kuruluşun kamuoyuna açıklandığı yerin otel olması, meselenin ironisini iyice büyütüyor.

Otelin salonunda toplanılıyor, program hazırlanıyor, siyasi statü konuşuluyor.

Ne büyük tarihsel kolaylık!

Mustafa Kemal Paşa ve Millî Mücadele kuşağı bağımsızlık için cephelerde mücadele ederken bugün aynı vatanın egemenliği üzerine yeni bir siyasi tasavvur ortaya koymak için bir konferans salonu yeterli görülüyor.

Yalnız küçük bir ayrıntı var beyler!

Otelin salonunda Meclis seçebilirsiniz ama Türkiye Büyük Millet Meclisinin yerine geçemezsiniz!

Lobide diplomasi konuşabilirsiniz ama millî egemenliği pazarlığa çıkaramazsınız.

Resepsiyonda kayıt açtırabilirsiniz ama Cumhuriyet'in tapusunu üzerinize geçiremezsiniz.

Çıkarken de oda anahtarını teslim edersiniz.

Fakat Türkiye Cumhuriyeti otel değildir! Vatanın anahtarı lobide bulunmaz, Cumhuriyet'in tapusu resepsiyondan devredilmez!

Bir de adınız HEVBENDÎ...

Yani ittifak, kenetlenme!

Türk'üyle Kürt'üyle aynı Cumhuriyet'in eşit vatandaşları olarak kenetlenmek yerine ayrı egemenlik fikrini öne çıkarıyorsanız, birlik kavramının hangi siyasi sınırlar içinde kullanıldığını da açıklamalısınız.

Anlaşılan bazıları tarihin eski haritalarını bulmuş ama Cumhuriyet'in nasıl kurulduğunu anlatan sayfalara henüz ulaşamamış.

Bu milletin vatanından bir karış toprağı dahi gözden çıkarmaya niyeti yoktur. Bu kararlılık, Cumhuriyet'in bütün vatandaşlarının ortak geleceğini koruma iradesidir.

Son sözü de otelin dilinden söyleyelim:

Beyler, rezervasyon yaptırmış olabilirsiniz. Fakat Cumhuriyet'in egemenliğinde adınıza ayrılmış bir oda yok!

Anayasa'nın 10. maddesi herkesi eşit vatandaşlık hukukunda buluştururken, siz lobide ayrı bir egemenlik anahtarı arıyorsunuz.

Kimsenin kimliğine, diline veya kültürüne itirazımız yok. İtirazımız, ortak vatanın siyasi tapusunu yeniden düzenleme hevesinedir.

Çünkü burası otel değil, Türkiye Cumhuriyeti'dir!

Ve Cumhuriyet'in tapusunda ne boş parsel vardır ne de siyasi heveslere ayrılmış kiralık bir oda!